Pjeprat mund të çahen kur ata marrin papritur një sasi të madhe uji pas një periudhe me tokë të thatë. Në këto kushte, rrënjët përthithin shpejt lagështinë dhe brendësia fillon të zgjerohet më shpejt sesa lëvorja mund të përshtatet. Si pasojë, në sipërfaqen e pjeprit mund të krijohen çarje të vogla ose të thella.
Rreziku rritet sidomos pas reshjeve të forta, gjatë ujitjes së tepërt ose kur lagështia e tokës ndryshon shpesh nga shumë e thatë në shumë të lagësht. Sa më të mëdha të jenë këto ndryshime, aq më i madh është presioni që krijohet mbi lëvoren e frutit.
Çarja mund të ndodhë më shpesh kur fruti është afër pjekjes, sepse në këtë fazë pjepri ka arritur një madhësi të konsiderueshme dhe lëvorja nuk zgjerohet më me të njëjtin ritëm si gjatë fazave të hershme të zhvillimit.
Edhe kushtet e tokës kanë rëndësi. Tota shumë e rëndë, që mban ujë për një kohë të gjatë, mund të krijoj lagështi të tepërt rreth rrënjëve. Në anën tjetër, tokat që thahen shumë shpejt mund të shkaktojnë cikle të shpeshta tharjeje dhe lagështie, të cilat favorizojnë çarjen.
Pjepri i çarë nuk është gjithmonë i humbur. Nëse çarja është e vogël, e freskët dhe fruti nuk ka shenja kalbjeje, mund të kontrollohet dhe të përdoret sa më shpejt. Megjithatë, çarjet e thella krijojnë një hyrje për insekte, baktere dhe kërpudha, prandaj frutat e dëmtuar duhet të kontrollohen me kujdes.
Hapat kryesorë për pengim
-
01
Mbani lagështinë e tokës të qëndrueshme
Mos lejoni që toka të thahet plotësisht mes ujitjeve. Ndryshimet e mëdha të lagështisë mund të shkaktojnë zgjerim të shpejtë të frutit dhe çarje të lëvores. Synoni që toka të jetë vazhdimisht lehtë e lagësht, por jo e mbushur me ujë. -
02
Ujitni rregullisht dhe me masë
Jepini bimës ujë në mënyrë të njëtrajtshme, në vend të ujitjeve të rralla me sasi shumë të mëdha uji. Një ritëm i rregullt ujitjeje ndihmon që fruti të zhvillohet gradualisht dhe zvogëlon stresin mbi lëvoren. -
03
Ujitni në bazën e bimës
Drejtojeni ujin te zona e rrënjëve dhe ujitni ngadalë, në mënyrë që lagështia të depërtojë mirë në tokë pa krijuar përmbytje. Ujitja e ngadaltë ndihmon që rrënjët ta përthithin ujin në mënyrë më të njëtrajtshme. -
04
Shmangni ujitjen e tepërt para pjekjes
Kur pjepri afrohet drejt pjekjes, shmangni sasitë e tepërta të ujit. Lagështia e papritur dhe e lartë në këtë fazë mund të favorizojë çarjen e frutit. Kjo nuk do të thotë që ujitja duhet të ndërpritet plotësisht, por duhet të shmangen ndryshimet e mëdha dhe të menjëhershme. -
05
Vendosni shtresë mbrojtëse mbi tokë
Përdorni kashtë, bar të tharë ose material tjetër organik rreth bimës për të ruajtur lagështinë dhe për të kufizuar ndryshimet e menjëhershme të temperaturës së tokës. Kjo shtresë gjithashtu ngadalëson avullimin e ujit dhe ndihmon që toka të mos thahet menjëherë gjatë ditëve të nxehta. -
06
Kontrolloni ujitjen pas reshjeve
Pas një shiu të bollshëm, mos ujitni automatikisht. Kontrolloni fillimisht tokën dhe rifilloni ujitjen vetëm pasi lagështia të ketë filluar të ulet. Nëse toka është ende e lagësht disa centimetra nën sipërfaqe, zakonisht nuk ka nevojë për ujitje shtesë. -
07
Siguroni kullim të mirë të tokës
Pjepri zhvillohet më mirë në tokë që mban lagështi të mjaftueshme, por që nuk lejon grumbullimin e ujit rreth rrënjëve. Në tokat e rënda mund të ndihmojë përmirësimi i strukturës së tokës me material organik. -
08
Kontrolloni lagështinë para çdo ujitjeje
Mos u bazoni vetëm në pamjen e sipërfaqes së tokës, sepse ajo mund të duket e thatë ndërsa më poshtë ka ende lagështi. Kontrolloni tokën disa centimetra në thellësi për të kuptuar nëse bima ka vërtet nevojë për ujë. -
09
Mos e teproni me plehrat azotike
Sasi shumë të mëdha azoti mund të nxisin rritje tepër të shpejtë të bimës dhe të frutave. Ushqimi i balancuar i bimës ndihmon që fruti të zhvillohet në mënyrë më të qëndrueshme dhe të formojë një lëvore më rezistente. -
10
Vëzhgoni frutat kur afrohet pjekja
Kontrolloni rregullisht pjeprat e zhvilluar, sidomos pas reshjeve ose ndryshimeve të forta të motit. Nëse një frut është pothuajse i pjekur dhe priten reshje të mëdha, korrja në momentin e duhur mund të zvogëlojë rrezikun e çarjes. -
11
Hiqni frutat e dëmtuar rëndë
Nëse një pjepr është çarë thellë dhe ka filluar të zbutet, të kalbet ose të tërheqë insekte, largojeni nga parcela. Kjo ndihmon në mbajtjen më të pastër të zonës dhe zvogëlon mundësinë e përhapjes së problemeve te frutat e tjera. -
12
Përshtatni ujitjen me kushtet e motit
Gjatë ditëve shumë të nxehta bima mund të ketë nevojë për ujitje më të shpeshtë, ndërsa në mot më të freskët ose me reshje nevoja për ujë bie. Një program fleksibël ujitjeje është më i dobishëm sesa përdorimi i së njëjtës sasi uji çdo ditë, pavarësisht kushteve.
